Özet:
ABD Başkanı Donald Trump, Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada Avrupa’nın ekonomik ve siyasi olarak “yanlış yönde ilerlediğini” söyledi. Transatlantik ilişkilerde artan gerilim, Trump’ın Grönland’ı ABD kontrolüne alma hedefi ve Avrupa’ya yönelik yeni gümrük tarifesi tehditleri, küresel piyasalarda dalgalanmaya yol açtı. Açıklamalar, özellikle Avrupa borsalarında satış baskısını artırırken, NATO içinde de ciddi bir rahatsızlık yarattı.
ABD Başkanı Donald Trump, İsviçre’nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu (WEF) toplantısında yaptığı konuşmada Avrupa’ya yönelik sert eleştirilerde bulundu. Trump, “Avrupa’yı seviyorum ve iyiye gitmesini istiyorum, ancak şu an doğru yönde ilerlemiyor” diyerek, kıtanın ekonomik ve stratejik tercihlerine açık bir mesaj verdi.
Trump’ın konuşması, ABD-Avrupa ilişkilerinde artan gerilimlerin ve Washington’un Grönland’a yönelik iddialı hamlelerinin gölgesinde gerçekleşti. WEF gündeminin büyük bölümünü, Trump’ın “Önce Amerika” (America First) yaklaşımına dayanan ekonomi politikaları ile dış politika mesajları oluşturdu.
Grönland çıkışı Davos’un önüne geçti
Beyaz Saray’dan üst düzey bir yetkili, Trump’ın Davos konuşmasında ağırlıklı olarak ekonomi politikalarını anlatacağını, ancak Grönland ve Venezuela gibi dış politika başlıklarına da değinebileceğini söyledi. Nitekim Trump, Davos öncesinde yaptığı basın toplantısında Grönland konusunda temaslarda bulunacağını ve bir anlaşmanın mümkün olabileceğini ifade etti.
“Bence NATO’nun da çok mutlu olacağı, bizim de çok mutlu olacağımız bir çözüm bulacağız. Ama buna güvenlik için ihtiyacımız var. Ulusal güvenliğimiz için gerekli,” diyen Trump, Grönland’ın ABD açısından stratejik önemine dikkat çekti.
Yaklaşık 57 bin nüfusa sahip, Danimarka’ya bağlı yarı özerk bir bölge olan Grönland, Arktik bölgedeki askeri ve ticari dengeler açısından kritik bir konumda bulunuyor. Trump’ın bu konudaki ısrarı, yalnızca Avrupa başkentlerinde değil, NATO içinde de alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
NATO içinde huzursuzluk
NATO yetkilileri, Trump’ın Grönland stratejisinin ittifakın bütünlüğünü zedeleyebileceği uyarısında bulundu. NATO üyeleri, özellikle Danimarka’nın egemenlik hakları ve ittifak içi dayanışma açısından sürecin riskli olduğuna dikkat çekiyor.
Danimarka ve Grönland yönetimleri ise ABD’nin adadaki askeri ve ekonomik varlığını artırmasına yönelik çeşitli seçenekler sundu. Buna rağmen Trump’ın “ne kadar ileri gidebileceği” sorusuna verdiği “Göreceksiniz” yanıtı, belirsizliği daha da artırdı. Trump’ın Grönland konusunu, Nobel Barış Ödülü’nü alamamasına duyduğu rahatsızlıkla ilişkilendirmesi de dikkat çekti.
Arktik’te büyük güç rekabeti
Trump’ın Grönland hamlesi, Arktik bölgesinde giderek sertleşen büyük güç rekabetinin bir parçası olarak görülüyor. Rusya, Arktik bölgesinde açık ara en güçlü aktör konumunda. Bölgedeki kara alanlarının ve münhasır ekonomik bölgelerin yaklaşık yarısını kontrol eden Moskova, Arktik nüfusunun da üçte ikisine ev sahipliği yapıyor.
Arktik Konseyi verilerine göre, küresel ekonominin yalnızca yüzde 0,4’ünü oluşturan Arktik bölgesinin toplam gayri safi hasılasının üçte ikisi Rusya’nın kontrolünde. Ayrıca Rusya, onlarca yıldır bölgede askeri varlığını genişletiyor. Kanada merkezli Simons Foundation’a göre, Arktik genelinde 66 askeri üs ve yüzlerce savunma tesisi bulunuyor.
Bu tabloya Çin’in artan ilgisi ve ABD’nin güvenlik kaygıları eklendiğinde, Grönland’ın neden Washington açısından bu kadar önemli hale geldiği daha net anlaşılıyor.
Avrupa piyasaları baskı altında
Trump’ın Davos’taki açıklamaları ve Avrupa’ya yönelik yeni gümrük tarifesi tehditleri, piyasalarda tedirginliğe yol açtı. Çarşamba günü Avrupa borsaları genel olarak düşüşle kapandı. Londra saatiyle 13:36 itibarıyla pan-Avrupa STOXX Europe 600 endeksi yüzde 0,8 geriledi.
Başlıca endekslerde görünüm şöyle oldu:
-
CAC 40: 8.051 puan (-%0,14)
-
FTSE MIB: 44.272 puan (-%0,99)
-
FTSE 100: 10.129 puan (+%0,03)
-
DAX: 24.473 puan (-%0,93)
-
IBEX 35: 17.340 puan (-%0,51)
Yatırımcılar, Trump’ın Grönland konusunda askeri seçenekleri dışlamaması ve Avrupa ülkelerine yönelik yeni tarifelerle tehdit etmesini, küresel ticaret savaşlarının yeniden tırmanabileceğinin bir işareti olarak yorumladı.
“Amerika’yı sat” dalgası geri mi dönüyor?
Trump’ın sert söylemleri, geçen yılki “liberation day” açıklamalarının ardından ortaya çıkan ve küresel piyasalarda ABD varlıklarından çıkışı ifade eden “sell America” (Amerika’yı sat) temasının yeniden gündeme gelip gelmeyeceği sorusunu da beraberinde getirdi. Salı günü küresel piyasalarda yaşanan satış dalgası, bu endişeleri güçlendirdi.
Analistler, Trump’ın Davos’ta verdiği mesajların yalnızca Avrupa ile ilişkileri değil, küresel risk iştahını da doğrudan etkilediğini belirtiyor. Özellikle Arktik bölgesine yönelik rekabetin sertleşmesi ve ticaret savaşlarının yeniden alevlenmesi ihtimali, önümüzdeki dönemde piyasalarda oynaklığın artabileceğine işaret ediyor.
Trump’ın Perşembe günü Davos’ta dış politikaya daha geniş yer ayırması beklenirken, Grönland ve NATO başlıklarının zirvenin ana gündem maddeleri olmaya devam edeceği öngörülüyor.
Kaynak: Reuters
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
Bir Cevap Yaz
